Kısa cevap
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununda üç organ sayılır: il genel meclisi, il encümeni ve vali. İl genel meclisi karar organıdır; vali idarenin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. İl özel idaresinin görev alanının il sınırlarını kapsaması, bütün hizmetlerin her yerde aynı koşulla yürütüldüğü anlamına gelmez; 6. maddedeki hizmet ve yer ayrımı ayrıca okunur.
Bu rehber, sınava hazırlık için temel madde ayrımlarını açıklar. Kişisel bir olayın hukuki değerlendirmesi için kullanılamaz. Sınav kapsamını ilgili dönemin PAEM duyurusu ve yönetmeliğinden kontrol et.
Önce kurumun niteliğini, sonra organları öğren
3. madde il özel idaresini, il halkının mahallî müşterek ihtiyaçları için kurulan, karar organı seçmenlerce oluşturulan, idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisi olarak tanımlar. Tanımdaki ‘kamu tüzel kişisi’ ve ‘mahallî müşterek’ ifadeleri birlikte önemlidir. Bunu yalnız valiliğin başka bir adı gibi öğrenmek, merkezî idare ile mahallî idare ayrımını kaybettirir.
Aynı maddede organlar il genel meclisi, il encümeni ve vali olarak sayılır. Genel sekreter önemli idari görevler üstlense de bu üçlü organ listesine dördüncü organ olarak eklenmez. 4. ve 5. maddelerde kuruluş ile görev alanı düzenlenir. Belirli bir ildeki mevcut teşkilat için özel düzenlemeler ayrıca kontrol edilmelidir; buradaki genel harita bütün illerde aynı örgütlenmenin bulunduğu iddiası değildir.
Meclis, encümen ve valinin ayırt edici görevleri
9. madde il genel meclisini karar organı olarak tanımlar. 10. maddede stratejik plan, yatırım ve çalışma programları, bütçe ve kesin hesap gibi konulardaki yetkileri yer alır. Meclisin bütün görevlerini ‘görüş bildirir’ diye özetlemek yanlıştır. Örneğin bütçeyi kabul etmek ile bütçe hakkında görüş bildirmek farklı işlemlerdir.
25. maddeye göre encümen valinin başkanlığında; genel sekreter, meclisin kendi üyelerinden her yıl seçtiği üç üye ve valinin birim amirlerinden her yıl seçtiği iki üyeden oluşur. Vali katılamazsa genel sekreter başkanlık eder. 26. maddede bütçe ve kesin hesabı inceleyip meclise görüş bildirmek sayılır. 29–30. maddelerde ise valinin idarenin başı ve temsilcisi olması, kararları ve bütçeyi uygulaması düzenlenir.
İl sınırı ile belediye sınırı neden farklı sorulur?
5. maddede görev alanı il sınırlarıdır. Buna karşılık 6. maddenin (a) ve (b) bentleri, hizmet türüyle yer koşulunu birlikte kurar. Örneğin (b) bendindeki imar, yol, su ve kanalizasyon gibi hizmetler belediye sınırları dışında ifadesiyle yer alır. Bu cümleyi ‘il özel idaresi hiçbir hizmeti belediye sınırları içinde yapamaz’ biçiminde genelleme.
Madde ek fıkralar ve özel hükümler de içerir. Merkezi idareden kaynak aktarımıyla gerçekleştirilen yatırımların görev alanı sınırlaması bakımından ayrıca düzenlenmesi buna örnektir. Sınav çalışmasında her hizmetin yanına yer koşulunu ve varsa istisnasını yaz. Yalnız hizmet adlarından oluşan bir liste, coğrafi kapsamı sınayan seçeneklerde yetersiz kalır.
Meclis kararında 5 gün ve 7 gün ayrımı
15. maddede meclis kararlarının tam metninin en geç beş gün içinde valiye gönderilmesi düzenlenir. Vali, hukuka aykırı gördüğü kararı yedi gün içinde gerekçesiyle yeniden görüşülmek üzere meclise iade edebilir. Valiye gönderilmeyen kararların yürürlüğe girmemesi, gönderme adımının önemini gösterir.
Aynı maddede kesinleşen karar özetlerinin halka duyurulması da ayrıca yer alır. Süre sorusunu çözerken ‘kim, neyi, kime, hangi işlem için’ sorularını sor. Bütçenin kabulünü encümene, encümenin görüşünü valinin tek başına kararına veya kararın gönderilmesini karar özetinin duyurulmasına dönüştüren seçenekleri bu şekilde ayırabilirsin.
Adım adım nasıl ilerlenir?
Üç organı yaz
Her birinin karşısına yalnız ayırt edici bir görev koy.
İşlem fiilini işaretle
Kabul etmek, incelemek, görüş bildirmek ve uygulamak farklı yetkilerdir.
Yer koşulunu koru
Hizmet türünü belediye sınırı ve il sınırı ifadeleriyle birlikte çalış.
Süreyi işlemiyle ezberle
Beş gün gönderme, yedi gün iade ayrımını soru üzerinde doğrula.
Yanlış bilgiye götüren üç hata
Genel sekreteri dördüncü organ saymak
3. maddedeki organ listesi üçlüdür.
İl sınırını sınırsız görev sanmak
6. maddedeki hizmet ve yer koşulları ayrıca aranır.
Bütçe yetkilerini birleştirmek
Meclis, encümen ve valinin işlem fiilleri farklıdır.
Açıklamalı örnek sorular
Önce cevabını düşün, sonra soruya dokunarak çözümü aç. Bu alıştırmalar özgündür; resmî çıkmış soru değildir.
1. İl özel idaresinin karar organı hangisidir?Cevabı ve açıklamayı göster
Doğru cevap B. 9. madde karar organını il genel meclisi olarak tanımlar. İl özel idaresi ile belediyenin organları birbirinin yerine kullanılamaz.
2. Vali encümen toplantısına katılmazsa kim başkanlık eder?Cevabı ve açıklamayı göster
Doğru cevap C. Madde bu durumda genel sekreteri belirtir; varsayılan başka bir makam yazılamaz.
3. Meclis kararlarının tam metni en geç kaç gün içinde valiye gönderilir?Cevabı ve açıklamayı göster
Doğru cevap A. Beş gün gönderme süresidir. Yedi gün ise hukuka aykırı görülen kararın yeniden görüşülmek üzere iadesinde karşına çıkar.
4. Encümenin bütçe ve kesin hesapla ilgili burada belirtilen görevi nedir?Cevabı ve açıklamayı göster
Doğru cevap D. Görüş bildirmek, meclisin bütçeyi kabul etmesi ve valinin bütçeyi uygulamasından farklıdır.
Bu çalışmayı mobil uygulamada sürdür
Kontrol edilen resmî kaynaklar
Kaynak kontrolü: 6 Kasım 2026. Açıklamalar Adalet Bakanlığının UYAP birleştirilmiş metnindeki belirtilen maddeler ve değişiklik notlarıyla karşılaştırıldı. Bu konu haritası kanunun tamamının yerine geçmez. PAEM sınav kapsamına ilişkin kesinlik yalnız ilgili dönem duyurusu ve yönetmeliğinden kurulabilir.
Bir kaynak açılmıyor veya daha yeni bir duyuru görüyorsan iletişim sayfasından bildir. Kaynak yeniden kontrol edilmeden sayfadaki kontrol tarihi değiştirilmez.
Sık sorulanlar
5302 ile 5442 aynı idareyi mi anlatır?
5302 il özel idaresinin kuruluş ve organlarını; 5442 ise il ve ilçe genel idaresini düzenler. Valinin her iki bağlamda yer alması, kurumların ve yetkilerin aynı olduğu anlamına gelmez.
5302 çalışırken sadece organ adlarını bilmek yeterli mi?
Hayır. Her organın hangi işlemi yaptığı, kararların gönderilmesi ve hizmetlerin yer koşulları birlikte öğrenilmelidir.


